Cytadela Twierdzy

Admin włącz .

Twierdza Brzeska

Zgodnie z planem budowy twierdzy, cytadelę lokalizowano na miejscu starego miasta Brześć Litewski. W konsekwencji decyzji lokalizacyjnej uległy zniszczeniu zabytkowe budowle miasta  m.in katedralna cerkiew św. Mikołaja, w której została zawarta Unia Brzeska, klasztor Simionowski, cerkiew Michajłowska, cerkwie świętego Przemienienia i Świętej Trójcy oraz jedna z najstarszych w Europie synagog (zbudowana w 1411 roku). Pozostałe obiekty sakralne m.in. kolegium i kościół Jezuitów, kościoły i klasztory: Bazylianów, Bernardynek, Brygidek i Augustianów - zostały zaadaptowane na potrzeby budowanej twierdzy. Nowe zabudowania miejskie Brześcia Litewskiego zostały natomiast ulokowane w odległości 1,5-2 km na wschód od murów twierdzy. O tych drastycznych zmianach w starej architekturze  w obrębie budowanej twierdzy wspomina wydany w 1880 roku Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego.

Projekty zabudowań cytadeli 1830-1850

W 1833 roku rozpoczęto prace inżynieryjne tj. przygotowujące plac pod budowę cytadeli. Kamień węgielny wmurowano 1 czerwca 1876 roku, a roboty główne ukończono 26 kwietnia 1842 roku. Na wyspie pomiędzy rzekami Bug i Muchawiec powstała cytadela otoczona 2 kondygnacyjnymi ceglanymi koszarami o długości ok. 1,8 km, których mury miały 2 metry grubości. Koszary miały 500 izb i mogły pomieścić 12 000 żołnierzy. Dodatkowo w zachodnim zarysie koszar wyodrębniano półokrągłe basteje (działobitnie).

Wewnątrz cytadeli wybudowano m.in. kancelarię komendanta twierdzy (przebudowany klasztor jezuitów), kasyno oficerskie (Biały Pałac - przebudowany klasztor bazylianów), Komitet Inżynierów Twierdzy (były klasztor augustynów), koszary artylerii, koszary kompanii wojskowo-budowlanej. Na terenie cerkwi znajdowała się cerkiew (w okresie międzywojennym - kościół garnizonowy). W połowie XIX w. w centralnej części Cytadeli wybudowano cerkiew - Mikołajewski Sobór.

W koszarach obronnych cytadeli umiejscowione zostały cztery bramy z mostami, które umożliwiały komunikację z zewnętrznymi budowlami fortecznymi  zlokalizowanymi w trzech sektorach utworzonych przez ujście Muchawca do Bugu. W 1843 roku zakończono budowę głównego obwarowania, czyli wspomnianych powyżej 3 odcinków warownych na zewnątrz cytadeli.

Bramy cytadeli

  • Na umocnienie kobryńskie wjazd z cytadeli przez bramę Brzeską (Sztabową) i Brygidzką (Białostocką).
  • Na umocnienie wołyńskie wjazd przez bramę Chełmską (Szpitalną).
  • Na umocnienie terespolskie wjazd przez bramę Terespolską (Saperską).
Nazwy bram podane w nawiasach pochodzą z okresu międzywojennego (polskiego) twierdzy.

Cytadela na starych zdjęciach

Cytadela obecnie

Czy wiesz, że...

Zabudowania cytadeli zostały bardzo mocno zniszczone w czasie II wojny światowej (zarówno w trakcie kampanii wrześniowej, kiedy twierdzy bronili Polacy, jak i głównie w czerwcu 1941 r podczas szturmu twierdzy przez Niemców i obrony przez Armię Czerwoną). Niemcy ostrzeliwali wówczas Twierdzę m.in. 600 mm moździerzem "Karl". Dalszych zniszczeń dokonali jednak także sami czerwonoarmiści, którzy po wkroczeniu do twierdzy w 1945 r. m.in. wysadzili Biały Pałac, w którym podpisano w 1918 r. pokój brzeski. Długo po wojnie na terenie cytadeli utworzono zespół pomnikowy - muzeum "Twierdza - Bohater" mający upamiętniać obronę Twierdzy w 1941 roku - niestety nie obyło się bez dalszej destrukcji historycznych pozostałości m.in. postawienie betonowego monumentu na miejscu dziedzińca kolegium jezuitów. Obecny kształt pozostałości cytadeli w znacznej mierze zawdzięczają rękom radzieckich "architektów", w efekcie czego ciężko jest odnaleźć relikty historycznych obiektów.

Cytadela panoramy

  • Literatura źródłowa:
  • Ekorozwój Gminy Terespol. Praca pod redakcją Prof. dr hab. inż. Stefana Kozłowskiego. Lublin 2002
  • Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000
  • Брестская крепость. В.Бешанов
  • Zdjęcia:
  • www.ibrest.ru | www.brest-fortress.by | www.karta.org.pl | www.fortification.ru |

baner laplander