Warning: copy(): php_network_getaddresses: getaddrinfo failed: Name or service not known in /plugins/content/mavikthumbnails/mavikthumbnails.php on line 668

Warning: copy(http://twierdza.orgimages/stories/twierdza/Forty_zew/Fort_Z_plan.jpg): failed to open stream: php_network_getaddresses: getaddrinfo failed: Name or service not known in /plugins/content/mavikthumbnails/mavikthumbnails.php on line 668

Forty zewnętrzne. Pierścień II

Admin włącz .

fortyfikacje II banner

W 1912 roku zatwierdzono plan kolejnej modernizacji i rozbudowy Twierdzy Brzeskiej. Plan zakładał budowę w ciągu 10 lat nowej pozycji fortecznej (II linii fortów) oddalonej o ok. 7 km od centrum twierdzy i 2,5-3 km od poprzedniej linii fortów. Długość nowej linii obrony miała nie przekraczać 40 km. Nowy pas fortów i innych dzieł fortecznych miał tworzyć główną pozycję obronną, która docelowo miała się składać z  14 fortów, 21 punktów oporu międzypola, 5 koszar obronnych i kilkudziesięciu baterii artyleryjskich. Nowym 12-fortom nadano oznaczenia literowe (rosyjskie): А, В, Г, Е, Ж, 3, И, К, Л, М, N, O.

II pierścień fortów Twierdzy Brzeskiej (mapa źródłowa: P40 S37 BRZESC nad BUGIEM WIG 1931) Do głównej pozycji obronnej dołączono także zmodernizowane "stare" fortu VIII i X. Starym zmodernizowanym fortom zmieniono nazwy. Fort VIII zyskał oznaczenie ", a Fort X nazwano "D". Spośród zaplanowanych 12 fortów nie wybudowano w ogóle Fortu "N", a planowany Fort И (lit I) zastąpiono zlokalizowanym nieopodal  fortem o charakterze półstałym. Oprócz budowy fortów stałych rozbudowano znacznie międzypola umieszczając w nich prochownie, koszary obronne, punkty oporu międzypola np. półstałe forty piechoty oraz baterie artyleryjskie. Rozbudowano też sieć dróg fortecznych. Na początku 1915 roku główna linia obrony składała się z 14 fortów, 5 koszar obronnych, około 25 punktów oporu międzypola, 36 ciężkich baterii. Długość linii wynosiła 40 wiorst tj. 42,6 km. Poza główną linia obrony zbudowano polową pozycję wysuniętą (pas przesłaniania) składającą się z półstałych punktów oporu, okopów, dziłobitni i zasieków. Całość maskowano odpowiednimi nasadzeniami drzew.

Z drugiego pierścienia fortów cztery dzieła (И-Żuki, К - Kobylany, Л-Lebiedziew, О-Koroszczyn) znajdują się na terytorium Polski - Forty te zachowały się w bardzo dobrym stanie (poza Fortem И - lit I - zlokalizowanym we wsi Żuki, który miał jednak pierwotnie charakter półstały. Pozostałe forty znajdują się na terytorium Białorusi i ich stan zachowania jest przeważnie słaby, choć zdarzają się wyjątki.

Projekty fortów

W Głównym Zarządzie Inżynierii opracowano nowe teoretyczne typy fortów, które miały być budowane w ramach kolejnego etapu rozbudowy twierdzy. Do realizacji przyjęto wówczas projekty fortów autorstwa trzech inżynierów tj. projekt fortu wz. 1909 gen. inż. Wieliczki, projekt fortu wz. 1910 gen. inż. Bujnickiego  oraz projekt fortu wz. 1910  płk inż. Małkowa-Panina.

fort Wieliczki wz.1909 fort Bujnickiego wz.1910 fort Małkowa Panina_wz.1910

Wszystkie te projekty zakładały etapową budowę fortów dając tym samym możliwość wykorzystanie funkcji obronnych dzieła już w trakcie budowy. Oznacza to, że fort mógł spełniać swoją rolę już w trakcie trwania prac nad pozostałymi elementami obiektu bez konieczności oczekiwania na całkowite zakończenie prac. Oczywiście projekty te były jedynie swojego rodzaju bazą, a poszczególne obiekty odwzorowywały je w mniejszym lub większym stopniu - zależało to od inżyniera kierującego daną budową.

Fort A

Fort lit. A lokalizowany jest w rejonie wsi Rzeczyca-Kozłowicze. Zbudowany został w latach 1912-1915 pod kierownictwem kpt. B.R.Doboszyńskiego. Choć ukończony częściowo to dotrwał w dość dobrym stanie do dzisiejszych czasów, mimo częściowego wysadzenia w czasie ewakuacji wojsk rosyjskich w 1915 r. Wraz z wcześniej wybudowanym niedalekim Fortem nr I i rozlokowanymi w rejonie pozycjami polowymi tworzył Grupę Fortową. Fort A otoczony był suchą fosą. W centralnej części znajdowały się koszary łączące się z prochowniami przez poternę z kaponierą główną. Na wale umieszczono betonowe stanowiska strzeleckie oraz barbety. Wjazd do fortu osłaniały trzy półkaponiery. Zobacz widok fortu A na zdjęciu satelitarnym.


Fort A schemat (źródło:brest-forts.narod.ru)Fort A projekt (źródło:antares-610.livejournal.com)Fort A (źródło:brest-forts.narod.ru)Fort A pozycje strzeleckie (źródło: brest-forts.narod.ru)

Fort Б (B)

Fort lit. B to zmodernizowany fort nr VIII. Fort zbudowany według projektu z 1879 roku został zmodernizowany w latach 1912-1914 i włączony następnie do głównej linii obrony (II pierścienia fortów) - zmieniono wówczas jego oznaczenie na Fort "B". Fort posiada narys pięciokątny. Pierwotnie zbudowany z cegły, otoczony wałem i fosą wodną. Mur przeciwskarpowy fosy zbudowany z cegły. Wał skazamatowany (wewnątrz rozbudowane prochownie) z wybetonowanymi pozycjami strzeleckimi (galeria strzelecka) i opancerzonymi punktami obserwacyjnymi. Centralna poterna między kaponierami czołową i szyjową. Po bokach fortu koszary i półkaponiery barkowe. Wszystkie pomieszczenia forteczne połączone ciągiem potern. Fort dość dobrze zachowany. Zobacz widok fortu B na zdjęciu satelitarnym.

 

fort VIII plan (źródło: brest-forts.narod.ru)fort VIII pozycje strzeleckie (źródło: brest-forts.narod.ru)fort VIII kaponiera szyjowa (źródło: brest-forts.narod.ru)fort VIII mur w fosie (źródło: brest-forts.narod.ru)fort VIII koszary (źródło: brest-forts.narod.ru)fort VIII prochownia (źródło: brest-forts.narod.ru) 

Fort B (W)

Zbudowany według projektu podobnego do Fortu A. Fort został wysadzony w czasie ewakuacji twierdzy w 1915 roku. Do naszych czasów nie zachowało się praktycznie nic. Zobacz widok fortu W na zdjęciu satelitarnym.

 

fort W pozostałości (źródło: rufort.info)fort W pozostałości (źródło: rufort.info)

Fort Г (G)

Budowany pod kierownictwem kpt. B.R.Doboszyńskiego. Nie zachował się do dzisiejszych czasów. Zobacz widok fortu G na zdjęciu satelitarnym.

Fort D - dawny Fort X

Fort ten wybudowano dopiero na początku XX wieku wg. projektu K.Wieliczki z 1897 r. Był to pierwszy fort wysunięty poza obrys "naturalnego" pierścienia I linii fortów. Po modernizacji w latach 1912-1915 włączono go do II pierścienia fortów i nadano nowe oznaczenie literowe - Fort "D". Nie zachował się do dzisiejszych czasów (widoczna jest jedynie część fosy). Zobacz widok fortu D  na zdjęciu satelitarnym.

 

Fort X zdjęcie lotnicze z II WŚ (źródło: rufort.info)projekt fortu autorstwa WieliczkiFort X pozostałości(źródło: rufort.info)

Fort E

Ukończony w 1914 r. pod kierownictwem kpt. A.A. Sarandinaki. Nie zachował się. Zobacz widok fortu E na zdjęciu satelitarnym.


fort E (źródło: www.ibrest.ru)

Fort  Ж (Ż)

Fort zlokalizowany k. wsi Dubinniki zbudowany został według projektu Bujnickiego pod kierownictwem inż. I.O. Bielińskiego. Fort został ukończony w 1913 roku i jako pierwszy z fortów II pierścienia. Betonowe kazamaty przykryto 6 metrową warstwą ziemi tworząc 15 metrowy wał łaczącym się w części centralnej z kaponierą główną, która flankowała rów wypełnony wodą. W kontrskarpie rowu umieszczono betonowe pozycje strzeleckie. W części szyjowej umieszczono koszary. Fort został wysadzony w czasie odwrotu wojsk w 1915 r. Zachowane są jedynie szczątki. Zobacz widok fortu Ż  na zdjęciu satelitarnym.

 

Fort ŻProjekt fortu ŻFortu Ż pozostałości (źródło: rufort.info)Fortu Ż pozostałości (źródło: rufort.info)

Fort 3 (Z)

Zlokalizowany koło wski Mitki. Budowany pod kierownictwem kpt. W.K. Manochina. Celem fortu była obrona drogi kolejowej do Kijowa oraz obrona sektora przed Bugiem. Fort miał "nietypową" kaponierę, która osłaniała tylko jedną stroną. Inną charakerystyczną cechą była poterna zlokalizowana nie centralnie lecz z boku. Fort dość dobrze zachowany. Zobacz widok fortu Z na zdjęciu satelitarnym.

Fort ZFort Z plan (źródło:brest-forts.narod.ru)Fort Z - Kaponiera (źródło: brest-forts.narod.ru)Fort Z obecnie (źródło:rufort.info)

Fort И (lit. I)

Fort o charakterze półstałym zbudowany wg. projektu inż. I.O.Bielińskiego pod kierownictwem kpt. D.M.Karbyszewa. Budowę fortu rozpoczętą dopiero w 1914 r przerwał wybuch wojny. Fort o nazwie "I" miał być pierwotnie stały - betonowy i zlokalizowany na zachód od niedalekiej wsi Murawiec. Złe warunki gruntowe uniemożliwiły budowę stałego fortu w tamtym miejscu. Budowę fortu przeniesiono więc do wsi Żuki, a samo dzieło miało charakter głownie ziemny. Zachowały się jedynie fragmenty betonowych kazamat wału głównego. Zobacz obecny widok Fortu I na zdjęciu satelitarnym.


Fort I Żuki

Fort K

Fort lit. K znajduje się obok wsi Koroszczyn. Zobacz fort lit. K na zdjęciu satelitarnym.

 

Fort K (źródło: www.ibrest.ru)Fort K projekt Fort K zasieki

Fort Л (lit. L)

Fort lit. L znajduje się obok wsi Lebiedziew. Zobacz obecny widok fortu L na zdjęciu satelitarnym.

 

Fort_L (źródło: www.ibrest.ru)Fort L (źródło: GOK Koroszczyn)Fort L zniszczenia Fort L zniszczenia   

Fort M

Fort lit. M nie został ukończony. W połowie 1915 roku miał formę półstałą z dwoma niedużymi schronami pogotowia. Podobny "los" miał fort H (lit N), którego budowę rozpoczęto dopiero w 1915 roku i ostatecznie nie ukończono go. Zobacz fort M na zdjęciu satelitarnym.


Fort M (źródło: www.ibrest.ru)  

Fort O

Najmocniejszy fort Przedmościa Terespolskiego zlokalizowany obok wsi Koroszczyn. Zobacz Fort O na zdjęciu satelitarnym.


Fort O (źródło: www.ibrest.ru)Fort O (źródło: GOK Koroszczyn)Fort OFort O

  • Literatura źródłowa:
  • Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996
  • Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000
  • EБЕЛОРУССКИЕ ЗЕМЛИ В СИСТЕМЕ ФОРТИФИКАЦИОННОГО СТРОИТЕЛЬСТВА РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ(1772-1941)С.А.ПИВОВАРЧИК
  • Twierdza Brzeska. W.Bieszanow. Bellona 2012
  • Zdjęcia i mapy:
  • | rufort.info | www.fortification.ru | brest-forts.narod.ru | ibrest.ru | GOK Koroszczyn | www.mapywig.org |

baner laplander