Przedmoście terespolskie

Admin włącz .

przedmoscie terespolskie

Przedmoście Terespolskie(inne nazwy: Umocnienie Terespolskie - ros. Tieriespolskoje Ukrieplienije, Odcinek Terespolski, Terespolski Oddział, Pozycja Koroszczyńska) rozciąga się po lewej stronie rzeki Bug na obszarze ok. 80 km².  Jest to najbardziej rozbudowany obszar obronny twierdzy zarówno pod względem wielkości (zajmuje ok. 40% powierzchni całej twierdzy), jak również pod względem różnorodności obiektów fortyfikacyjnych.

Strategiczne położenie Przedmościa Terespolskiego blokującego „naturalną” drogę w kierunku wschodnim wymuszało na kolejnych fortyfikatorach Twierdzy Brzeskiej szczególne traktowanie tego obszaru. Wymogi taktyczne nie tylko narzucały formę i różnorodność budowanych obiektów fortyfikacyjnych ale też wpływały przez lata na lokalne przeobrażenia m.in. przeniesienie miasta Terespol, wsi, zakładanie kolonii, budowa ciągów komunikacyjnych – wszystko podporządkowane głównej idei tj. zwiększania obronności Twierdzy Brzeskiej.

Historia

Historia przedmościa terespolskiego sięga początków budowy Twierdzy Brzeskiej. W 1836 wmurowano kamień węgielny pod budowę Cytadeli na miejscu starego Brześcia na wyspie centralnej. Po ukończeniu prac, które trwały 7 lat rozpoczęto budowę zewnętrznego obwarowania, składającego się z trzech odcinków tj. Przedmościa Kobryńskiego, Przedmościa Wołyńskiego oraz Przedmościa Terespolskiego, usytuowanego na lewym brzegu Bugu na tzw. Wyspie zachodniej. Umocnienie terespolskie składało się wówczas z czterech ziemnych lunet otoczonych fosą wodną. Wewnątrz znajdowały się ponadto prochownie oraz ziemne dzieło rogowe o charakterze śródszańca broniącego połączenia mostowego z cytadelą.

Na dalszą rozbudowę twierdzy i tym samym przedmościa terespolskiego trzeba było czekać ok. 40 lat. W 1878 roku rozpoczęto realizację dużo wcześniej przyjętego (w 1873 r.) planu zwiększenia standardów obronnych Twierdzy Brzeskiej przez otoczenie pierścieniem fortów zewnętrznych. Takie wymogi wymusił postęp w rozwoju broni – szczególnie artylerii. W myśl idei gen. Totlebena rozpoczęto budowę zewnętrznych fortyfikacji otaczając twierdzę najpierw jednym, a później drugim pierścieniem fortów stałych. Na międzypolach  fortów rozmieszczono liczne dzieła zarówno o charakterze stałym (koszary obronne, prochownie), jak i półstałym (forty piechoty, punkty oporu, baterie artyleryjskie). Przedmoście terespolskie posiadało najbardziej rozbudowaną pozycję wysuniętą składającą się głównie z umocnień o charakterze polowym.

Strategiczne położenie przedmościa terespolskiego blokującego najbardziej prawdopodobne kierunki ataku wroga (z zachodu i południowego-zachodu) powodowało, że te sektory były najsilniej  umocnione w całej Twierdzy. Na terenie przedmościa znajdowały się praktycznie wszystkie obiekty sztuki fortyfikacyjne obowjązującej w tamtych czasach. Większość z tych obiektów zachowała się i przetrwała do naszych czasów. W czasie ewakuacji Twierdzy w 1915 roku obiekty przedmościa terespolskiego nie zostały wysadzone przez uciekających Rosjan w przeciwieństwie do fortyfikacji położonych za Bugiem i w okresie międzywojennym wykorzystywane były licznie przez wojsko. Paradoksalnie, chyba największa część zniszczeń fortyfikacji przedmościa nie jest efektem bezpośrednich działań wojennych. Niemniej jednak, dzisiaj możemy nadal podziwiać liczne obiekty ars militaris, z których wiele jest zachowanych w bardzo dobrym stanie.

I Pierścień fortyfikacji

Twierdza Brzeska I pierścien fortów (źródło: N33_Brzesc Karte des west. Russland 1915 MafsstabPierwszą linię fortyfikacji zewnętrznych na terenie przedmościa terespolskiego rozpoczęto budować 1878 roku. Plan rozbudowy twierdzy brzeskiej zakładał wybudowanie pierścienia 10 ceglano-ziemnych fortów rozlokowanych w odległości 2,5-5 km od centralnej części umocnienia (cytadeli). Fortom nadano oznaczenia cyfrowe od I do X. Budowa fortów trwała do 1888 roku, za wyjątkiem fortu X, który ukończono dopiero na początku XX w. Z pierwszego pierścienia fortów na obszarze Przedmościa Terespolskiego znajdują się fort nr VI Terespol oraz fort nr VII Łobaczew.

Budowę tych fortów rozpoczęto w 1881 roku, a ukończono w 1888 r. Forty te zbudowano według zmodyfikowanego projektu "umocnienia nr 2" z atlas gotowych planów standardowych fortów. W 1908 roku forty VI i VII gruntownie przebudowano tj.  zwiększając ich odporność głownie przez zmianę ich konstrukcji z ceglanej na żelbetową.

Ten najstarszy pierścień fortyfikacji w wyniku dalszej rozbudowy twierdzy przejął rolę pozycji wsparcia (śródszańca) głównej pozycji obrony tworzonej przez dalej wysunięte (nowsze) obiekty. W obszarze pozycji wsparcia znalazły się także zbudowane później obiekty np. prochownie w Terespolu, z których jedna zlokalizowana w pobliżu obecnego drogowego przejścia granicznego nie zachował się w ogóle. Ponadto pozycję wsparcia sukcesywnie rozbudowywano tworząc liczne obiekty międzypola m.in. stanowiska artyleryjskie, czy też forty piechoty np. w Lechutach Dużych. Większość tych obiektów ze względu na półstały charakter nie przetrwała próby czasu. Tylko wnikliwe oko obserwatora oraz wsparcie materiałami źródłowymi pozwala jeszcze odnaleźć słabo widoczne relikty tematach budowli. Rozbudowywano też intensywnie sieć połączeń drogowych (rokadowych) mających zapewnić sprawne przemieszczanie zaopatrzenia na obszarze zapola. Większość tych dróg jest nadal wykorzystywana nie tylko w ruchu lokalnym. Cześć z nich funkcjonuje nadal w praktycznie niezmienionej pierwotnej formie.

II pierścień fortyfikacji - główna pozycja obrony

Twierdza Brzeska II pierścień fortów (mapa źródłowa: P40 S37 BRZESC nad BUGIEM WIG 1931)W 1912 r. został zatwierdzony kolejny plan modernizacji twierdzy zakładający rozbudowę twierdzy o kolejny pierścień fortyfikacji zewnętrznych. Nową pozycję główną miał stanowić umocniony pierścień o promieniu 7 km od centrum twierdzy i 2,5 - 3 km od istniejącej linii fortów. Nowym 12-fortom nadano oznaczenia literowe (rosyjskie): А, В, Г, Е, Ж, 3, И, К, Л, М, N, О. Do głównej pozycji obronnej dołączono także zmodernizowane "stare" fortu VIII i X. Starym zmodernizowanym fortom zmieniono nazwy. Fort VIII zyskał oznaczenie ", a Fort X nazwano "D".

Na terenie Przedmościa Terespolskiego powstały forty oznaczone: (ros. И) I – Fort Żuki, (ros. Л)  L – Fort Lebiedziew, K – Fort Kobylany, O – Fort Koroszczyn. Ostatni z zaplanowanych fortów tj. zlokalizowany na odcinku północnym Fort (ros. H) N –Ogrodniki nie powstał. Obronę tego „mało zagrożonego” odcinka przejął zmodernizowany stary fort VII dodatkowo wzmocniony zbudowanymi nieopodal dwoma półstałymi fortami piechoty.

Oprócz forów stałych w pozycji głównej wybudowano dużo obiektów międzypola: prochownie i koszary obronne, półstałe forty piechoty, baterie artyleryjskie, drogi forteczne, wały i rowy międzyforteczne. Szczególny nacisk położono na umocnienie odcinaka Kobylany-Koroszczyn oraz Lebiedziew-Żuki (grupa forteczna). Na międzypolach fortów zlokalizowanych w rejonie tych wsi znajdowały się liczne stanowiska artyleryjskie oraz półstałe punkty oporu. Relikty tych obiektów są nadal widoczne zwłaszcza na odcinku południowym przedmościa.

III pierścień fortyfikacji - pozycja wysunięta (polowa)

Pozycja wysunięta (mapa źródłowa: P40 S37 BRZESC nad BUGIEM WIG 1931)Pozycja wysunięta powstała w ostatnim etapie rozbudowy twierdzy i stanowiła ostatni, najbardziej oddalony od centrum twierdzy pas obrony. Ten pierścień obrony tworzyły odcinki umocnione fortyfikacją polową (półstałe forty piechoty), systemy okopów, zasieków i pól minowych. W obszarze pozycji wysuniętej (pasie przesłaniania) rozmieszczono w działobitniach drewniano-ziemnych baterie strzelające na wprost przeznaczone do ognia czołowego i flankowego. Przeprowadzono także przecinki drzew i krzewów w obrębie przedpola oraz prace maskujące.

  • Literatura źródłowa:
  • Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996
  • Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000
  • Ekorozwój Gminy Terespol. Praca pod redakcją Prof. dr hab. inż. Stefana Kozłowskiego. Lublin 2002
  • Twierdza Brzeska. W.Bieszanow. Bellona 2012
  • Mapy:
  • | www.mapywig.org |

baner laplander