Fort I (ros. И) oraz grupa fortowa Żuki

Admin włącz .

Fort lit.i oraz Grupa Fortowa

Fort „I” znajduje się obok wsi Żuki. Pierwotnie zakładano jednak inną lokalizację tego fortu, który miał zostać wybudowany na północ od obecnego miejsca tj. obok wsi Murawiec. Nieodpowiednie warunki gruntowe w miejscu planowanej budowy uniemożliwiły jednak wzniesienie fortu stałego, w związku z czym podjęto decyzję o zmianie lokalizacji fortu, który przesunięto 1,5 km w przód tj. w kierunku południowym w pobliże wsi Żuki. Jak się później okazało nie była to jedyna tak znaczna zmiana w planach budowy tego fortu.

Fort lit. I (ros. И) w Żukach należał do grupy dzieł tworzących główną linię obrony twierdzy brzeskiej tj. do drugiego pierścienia fortów zewnętrznych. Plan, którego decyzję o realizacji podjęto już w 1912 roku, zakładał budowę w ciągu 10 lat nowej pozycji fortecznej (II linii fortów) oddalonej o ok. 7 km od centrum twierdzy i 2,5-3 km od poprzedniej linii fortów.Nowa pozycja docelowo miała się składać z 14 fortów, 21 punktów oporu międzypola, 5 koszar obronnych i kilkudziesięciu baterii artyleryjskich. Planowanym 12 stałym fortom nadano oznaczenia literowe (rosyjskie): А, В, Г, Е, Ж, 3, И, К, Л, М, N, О. Do głównej pozycji obronnej dołączono także zmodernizowane "stare" forty VIII i X, których nazwy zmieniono odpowiednio na " oraz "D”. Z drugiego pierścienia fortyfikacji cztery znajdują się na terytorium Polski tj. forty (И-Żuki, К - Kobylany, Л-Lebiedziew, О-Koroszczyn).

Projekt fortu

Grupa fortowa Żuki mapa Fort lit. I Zuki 1914-1915 Budowę fortu w Żukach rozpoczęto dopiero w maju 1914 roku. Pierwotnie fort miał mieć charakter stały, tak jak pozostałe forty w II pierścienia. Wybuch I wojny światowej przerwał budowę i wymusił na budowniczych zmiany, w efekcie których zbudowano ostatecznie fort o charakterze półstałym tj. ziemno-betonowym. Projekt nowego fortu oraz kierowanie pracami budowlanymi powierzono kpt. D.M. Karbyszewowi, który nadzorował także modernizację i był komendantem fortu „VII” w Łobaczewie. Fort w Żukach miał charakter pólstały, częściowo skazamatowany, będący w pewnym sensie większą kopią półstałych fortów piechoty wznoszonych wówczas na międzypolach fortów oraz w pozycji wysuniętej (polowej). Założenie fortu opierało się na planie zbliżonym to trójkąta. Główny wał otaczał po całym obwodzie centralną część fortu i miał kształt ściętego stożka. W części centralnej znajdowały się skazamatowane koszary łączące się poterną z przystosowanym do obrony trawersem. W narożnikach czołowej części wału znajdowały się stanowiska dla dział przeciwszturmowych.

Fort I Zuki (bateria w narożnikach fortu) W narożnikach szyjowej (tylnej) części wału urządzono półkaponiery, których zadaniem było flankowanie z jednej strony przestrzeni między fortem a Bugiem, a z drugiej strony rowu międzyfortowego łączącego fort „I” z niedalekim punktem oporu (zespołem baterii) k. wsi Ogrodniki. Ponadto, w narożnikach części szyjowej fortu zbudowano charakterystyczne koliste stanowiska ogniowe, w których umieszczono prawdopodobnie baterie ciężkich dział. Stanowiska były skazamotowane i skomunikowane z centralną częścią fortu. Dodatkowo, stanowisko wschodnie łączyło się skrytym korytarzem z pośrednią półkaponierą (tradytotorem) wybudowaną nad brzegiem Bugu. Zadaniem tej półkaponiery był ostrzał przestrzeni miedzy Bugiem, a położonym za rzeką fortem „Z” (ros. lit. „3”). Całość fortu otoczona była fosą wodną, która łączyła się z rowem międzyfortowym i dalej z fosą punktu oporu koło Ogrodnik.

Grupa fortowa

Grupa_fortowa_Bujnickiego_schemat Fort „I” w Żukach wchodził w skład grupy fortowej, będącej w ówczesnych czasach przejawem nowatorskiej i skuteczniejszej techniki fortyfikacyjnej. Autorem jednego z najbardziej uznawanych i najpowszechniej wówczas stosowanych (w Rosji) projektów grupy fortowej był prof. Bujnicki. Grupę fortową wg. Bujnickiego tworzył zespół fortów umieszczonych na zewnętrznym obwodzie półkola. Forty połączone były ciągiem umocnień ziemnych. Grupę zamykała od tyłu fosa, która otaczał zresztą całość umocnienia. Na miedzypolach fortów (patrząc po obwodzie), mających długość 1,5-2 km, znajdowały się skazamatowane punkty oporu (stanowiska ogniowe) pełniące rolę półkaponier flankujących międzypola. Wewnątrz grupy rozlokowana była artyleria. W pierwszym rzędzie umieszczono stanowiska artylerii przeciwsztormowej (bliższego zasięgu), a za nimi ciężką artylerię (dalekiego zasięgu). Na tyłach baterii artyleryjskich wytyczano drogi oraz wznoszono prochownie i schrony dla obsługi dział.

Grupę fortową „Żuki” według założeń miały tworzyć fort „I” oraz trzy punkty oporu, międzyfortowy wał i rów, baterie polowe, stanowiska ogniowe ciężkich karabinów i schrony. Grupa_fortowa_Zuki_schemat Cała grupa miała długość 2 km i była otoczona fosą i pasem zasieków z drutów kolczastych. Ponadto w skład grupy wchodził dostosowany do obrony folwark Dobratcze łączący się okopami z następnym fortem głównej linii obrony tj. fortem "L" w Lebiedziewie. Punkty oporu grupy fortowej „Żuki” umiejscowione były na zachód od fortu „I” w rejonie wsi Ogrodniki i Kolonia Dobratycze.  Do dziś przetrwały pozostałości jednego z nich tj. środkowego dzieła znajdującego się na końcu rowu międzyfortowego, który również jest doskonale widoczny. Ten punkt oporu tworzyły zapewne dwie działobitnie haubic oraz skazamatowany magazyn amunicji lub schron. Całość otwoczona była wałem oraz fosą wodną. Fosa ta łączyła się z fosą niedalekiego wału międzyfortowego a następnie podążała dalej w linii prostej w kierunku Fortu „I ” i łączyła się z fosą fortu.

Stan obecny

Większość umocnień grupy fortowej miała polowy lub półstały charakter przez co nie zachował się do naszych czasów. Pozostałości fortyfikacji możemy znaleźć w miejscu fortu "I" w Żukach gdzie zachował się wały okrągłych stanowisk ogniowych znajdujących się w szyjowych narożnikach fortu. Widoczna jest część betonowych kazamat wału głównego fortu w części szyjowej oraz narys rawelinu od strony czoła. Fort znajduje się obecnie na terenach uprawnych przez co jego pierwotna ziemna sylwetka została praktycznie zniwelowana (nie licząc wspomnianych miejsc). Zarys fortu nadal jest jednak łatwy do rozpoznania. Z innych obiektów zachował się także rów międzyfortowy łączący fort z grupą punktów oporu Kołpin-Ogrodniki, gdzie oprócz obwałowań ziemnych trzech punktów oporu można jeszcze zobaczyć pozostałości betonowych schronów (kazamat). Dokładniejsza eksploracja tego rejonu powinna jednak pozwolić na identyfikację innych obiektów.

  • Literatura źródłowa:
  • Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996
  • Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000
  • Яковлев В.В., Хмельков С.А. – Современное состояние долговременной фортификации. Издание Военно-Технической Академии РККА, 1926 г.
  • Twierdza Brzeska. W.Bieszanow. Bellona 2012
  • Zdjęcia i mapy:
  • | rufort.info | www.fortification.ru | www.mapywig.org |

baner laplander