Fort "N" (ros. H)

Admin włącz .

Fort N

Fort o oznaczeniu „N” (ros. H) według planów rozbudowy twierdzy brzeskiej z 1912 roku wchodził w skład drugiego, zewnętrznego pierścienia fortyfikacji. Główna pozycja obronna twierdzy docelowo miała się składać m.in. z 14 fortów stałych, w tym 12 nowych oraz 2 starych ale przebudowanych. Nowym 12-u fortom nadano oznaczenia literowe (rosyjskie): А, В, Г, Е, Ж, 3, И, К, Л, М, N, O. Do głównej pozycji dołączono także zmodernizowane "stare" forty VIII i X, którym nadano oznaczenia odpowiednio "Б" i "D". Spośród zaplanowanych 12 fortów nie wybudowano jedynie Fortu "N" .

Lokalizacja

Sektor przedmościa terespolskiego, którego miał bronić fort NFort N miał powstać na terenie przedmościa terespolskiego i bronić północno-zachodniego sektora. W znanych mi materiałach wskazuje się na lokalizację fortu w rejonie wsi Samowicze – Łobaczew - Ogrodniki. Jak wiadomo wybuch I WŚ pokrzyżował plany budowniczym i ostatecznie wiele fortów II pierścienia nie zostało ukończonych lub zostało adaptowanych do obrony w pośredniej formie. Dobrym przykładem jest fort „I” w Żukach, który miał być nowoczesnym betonowym fortem, a ostatecznie wzniesiono pośpiesznie w jego miejsce fortyfikację o charakterze półstałym. Obronę północno-wschodniego podejścia do twierdzy, w miejsce nie wybudowanego fortu N, przejął zmodernizowany fort VII w Łobaczewie oraz dwa półstałe forty piechoty zbudowane w linii Łobaczew Mały - rzeka Bug.

Czy rozpoczęto budowę fortu N?

Wiadomo, że fortu N nie zbudowano. Czy jednak fort ten pozostał tylko w planach na papierze, czy też rozpoczęto jednak jego budowę? Braku materiałów źródłowych opisujących jednoznacznie los fortu „N” skłonił mnie do postawienia tezy, że budowę fortu N jednak rozpoczęto, co zamierzałem zbadać :) W obliczu braku materiałów źródłowych, dowodów na prawdziwość tej tezy postanowiłem poszukać w terenie :) Oczywiście licząc się z tym, że jeżeli już to jakiekolwiek pozostałości fortu najpewniej będą miały charakter ziemny.

Obszar poszukiwań

Trasa zaznaczona na bazie mapy satelitarnej Ukształtowanie terenu przeszukiwań jest sprzyjające, gdyż jest to wyjątkowo płaski obszar pradoliny Bugu. Jakiekolwiek anomalie terenowe, wzniesienia itp. w tym rejonie nie są raczej rzeczą naturalną i z pewnością powstałyby przy udziale człowieka. W teorii wszelkie zniekształcenia terenu powinny zostać stosunkowo łatwo wychwycone w trakcie obserwacji. Czynnikami, które na pewno utrudnią eksplorację są rozległość terenu poszukiwań oraz możliwe przeobrażenia. Obszar jest użytkowany rolniczo więc ewentualne pozostałości mogły zostać zniwelowane w wyniku prac. Zatarciu mogły ulec także historyczne trakty.

Poszukiwania – kwiecień 2011

Trasa zaznaczona na bazie mapy z końca XIX w. Pierwsze poszukiwania przeprowadziłem w kwietniu 2011 roku starając poruszać się po drogach uwzględnionych na archiwalnych mapach i schematach z końca XIX i początku XX wieku. Z zadowoleniem stwierdzam, że większość ówczesnych traktów jest nadal widoczna, ma nadal ten sam przebieg i jest wykorzystywana w ruchu lokalnym. Cześć dróg utwardzono, niektóre straciły natomiast na znaczeniu i uległy częściowemu zatarciu. Niestety duża część „historycznych” dróg jest nieutwardzona, co w przypadku wiosennej eksploracji jest dużym problem. Choć wiosna jest najlepszym okresem na tego rodzaju poznawcze wycieczki, to trzeba się liczyć z tym, że drogi są przesiąknięte i niektóre odcinki są ciężkie do przejechania nawet dla samochodów terenowych.

Na schematach przedstawiona jest trasa wiosennego rekonesansu. Obserwację prowadzono poruszając się po zaznaczonych trasach, robiąc okresowe postoje w kluczowych miejscach. Otaczające pola uprawne, grząskie i niemożliwe do przejścia po wiosennych roztopach, ograniczały możliwości bliższego zbadania niektórych miejsc. Pozostała więc głównie obserwacja z poziomu dróg ale to wydaje się wystarczające. Pierwsze wiosenne badanie terenu nie przyniosło oczekiwanych efektów. Nie zaobserwowałem w otwartym terenie bardzo wyraźnych zmian o skali wskazującej na możliwe miejsce budowy fortu „N”. Trzeba jednak przyznać, że są miejsca wymagające bliższego zbadania, które ze względu na brak dojazdu wiosną nie zostały przeze mnie zbadane. Ponadto teren, jaki wytypowałem do eksploracji ograniczyłem autorytarnie od strony wsi Łobaczew do drogi prowadzącej do przejście granicznego w Kukurykach. Sektor, w jakim mógł powstać fort jest jednak głębszy, więc teren położony za trasą wymaga dodatkowych oględzin. Ponadto, tereny te są intensywnie użytkowane rolniczo, więc efekty prac ziemnych przy budowie fortu mogły ulec do dzisiejszych czasów całkowitemu zatarciu :(
Na obalenie tezy o budowie fortu „N” jest jednak za wcześnie i potrzebna będzie jeszcze jedna eksploracja, do której już się szykuję :)

  • Literatura źródłowa:
  • Fortyfikacja tom IV. Fortyfikacja rosyjska na ziemiach polskich. Materiał z konferencji naukowej. TPF 1996
  • Fortyfikacja tom XI. Fortyfikacje rosyjskie, Twierdze Dęblin i Brześć, fortyfikacje Lubelszczyzny. TPF 2000
  • Zdjęcia i mapy:
  • | ibrest.ru | www.mapywig.org |

baner laplander